Салодкі пачатак
Першы Спас - Мядовы. Прыходзіць ён 14
жніўня і дзейнічае на нас як той школьны званок: нагадвае, што любімая пара
года пачынае здаваць пазіцыі. Нездарма ў народзе кажуць: "Першы Спас -
провады лета". Ну, якія там провады? Хутчэй далікатны намёк ад ветрыку,
які па вечарах становіцца ўсё больш прахалодным.
Традыцыя ў гэты дзень простая і надта
ўтульная: людзі нясуць у царкву мёд новага ўраджаю. Асвяціць, "зарадзіць"
на здароўе і дабрабыт - справа святая. Па сутнасці, Мядовы Спас - гэта пра
шчырую ўдзячнасць. Мы нібы кажам прыродзе: "Дзякуй, што не пакінула нас
галоднымі, дала сонца і кветкі, вось табе трохі салодкага ў адказ".
Мёд з родных кветак і траў - найсаладзейшы
А яшчэ гэты дзень называюць Макавым
Спасам, бо якраз паспявае мак. А мак у нашай культуры - не проста насенне. Гэта
цэлая магія - сімвал багацця, абароны і памяці. І канешне, галоўны інгрэдыент
смачных пірагоў.
Але ёсць тут і свой падвох: з 14 жніўня
пачынаецца Успенскі пост. Гэта самы кароткі, усяго два тыдні, але вельмі строгі
пост у годзе. Царква прапануе нам такое "меню", дзе ўсё тлустае і "забароненае"
трапляе ў чорны спіс. Затое можна мёд, садавіну ды мак - сапраўдны рай для
ласуна! І ці не найлепшы гэта час пажыць крыху лёгка, па-летняму? Можа,
менавіта гэтага нам і не хапала для шчасця… А калі падумаць усур’ёз, дык пост -
справа адказная, стаўленне да яго павінна быць адпаведным.
Час сталець
Калі Мядовы Спас - толькі асцярожны намёк
на восень, то Яблычны 19 жніўня - ужо сур’ёзная заява. Некалі нашы бабулі
казалі: "Прыйшоў Спас - рыхтуй рукавіцы ў запас". І праўда, паветра раптам
робіцца празрыстым, як шклянка крынічнай вады, а раніцы пачынаюць кусацца так,
што хочацца схавацца пад цёплай коўдрай.
Яблычны Спас - свята ўраджаю ў яго самым
эстэтычным і "смачным" выглядзе. У гэты дзень царква асвячае плады
зямныя, а мы - сваю гатоўнасць да восені. Раней нашы продкі верылі: да Спаса
есці яблыкі новага ўраджаю - грэх, асабліва маці, у якіх памерлі дзеці. І ў
гэтым была не толькі рэлігійная строгасць ці народнае павер’е, але і жалезная
логіка: прырода павінна даць яблыку набрацца сілы і соку, а чалавеку -
навучыцца элементарнаму цярпенню. Бо хто ўмее чакаць, той атрымлівае самы
салодкі плод.
Частаваць і дзяліцца - гэта па-нашаму, па-беларуску
У гэты дзень мы ўсе крыху становімся
філосафамі. Яблычны Спас вучыць нас галоўнаму: жыццё - не толькі праца, але і
ўменне атрымліваць асалоду ад таго, што вырасла на ўласным дрэве жыцця.
Парадавацца яго добрым пладам - і паспяховаму праекту на працы, і выхаваным
дзецям…
Глядзіш, як яблык з глухім гукам падае ў
траву, і разумееш: лета праляцела, як адзін імгненны салодкі сон. І што рабіць?
Вядома, пячы пірагі, на якія абавязкова запрасіць родных і сяброў. Напоўніць
хату водарам карыцы і спрабаваць закансерваваць жнівеньскі сонечны настрой у
слоіках з варэннем. Каб зімой, калі за акном завые завея, адкрыць і, удыхнуўшы
водар лета, паверыць на імгненне: нікуды яно не сышло, а проста схавалася ў
гэтай смакаце.
Фінальны акорд лета
Ну вось і ўсё, прыехалі! 29 жніўня - той
самы дзень, калі лета канчаткова спакавала чамаданы і, пакінуўшы нам на
развітанне жменю арэхаў ды сціплую лусту хлеба, памахала з акна аўтобуса, які
імчыцца ў бок восені. Трэці Спас - Арэхавы, або Хлебны, ужо не пра рамантыку і
кветачкі, а пра суровы рэалізм і падрыхтоўку да зімы. Гэта першыя два Спасы
былі "лайтовыя" - з мёдам ды яблыкамі. Трэці ж вучыць практычнасці і
ўменню выжыць.
У народзе казалі: "Трэці Спас хлеба
прыпас". Гэта прымаўка як бы дэманструе своеасаблівы дэдлайн для нашых
продкаў. Жніво скончана, апошнія снапы ўжо даўно пераехалі ў гумны, і надышоў
час падводзіць вынікі: што пасеялі, тое і пажалі. Калі вы нічога не "пасеялі"
- не бяда. З’ешце арэшак - падсілкуйцеся, каб прыдумаць план на восень.
Залаты сноп - багацце ў дом
Арэхі ў гэты дзень - сімвал асаблівы. Яны
як той арэшак ведаў: цвёрдыя, непрыступныя, і каб дабрацца да самага смачнага і
каштоўнага - ядра, трэба прыкласці намаганні і мець добрыя зубы (ці хаця б
арэхакол). Гэта нам такі намёк ад прыроды: жнівень вучыць, што пасля салодкага
мёду заўсёды прыходзіць час сур’ёзнай працы. Трэба захоўваць рэсурсы, бо зіма
не за гарамі.
А яшчэ Арэхавы Спас - такі старажытны back
to school і "чорная пятніца" разам. У гарадах пачыналіся вялікія
кірмашы, дзе прадавалі арэхі новага ўраджаю, палатно ды вышытыя вырабы. Нашы
продкі, як сучасныя моднікі перад пачаткам сезона, імкліва абнаўлялі гардэроб,
каб не сустрэць першыя маразы ў чым маці нарадзіла. Трэба было пераканацца, што
ў засеках хопіць збожжа, а ў шафе - цёплых кашуль.
Гэта час, калі прырода канчаткова
пераключаецца на восеньскі рэжым. Птушкі пачынаюць збірацца ў вырай, а мы - з
думкамі.
Жнівеньская трылогія
Ёсць у ёй нейкая магія. Мы ж найчасцей
жывём у шалёным тэмпе: праца, бясконцыя дэдлайны, трэба паспець усё. А Спасы -
такія прыродныя стоп-краны: прымушаюць нас спыніцца і паглядзець па баках.
Яны вучаць заўважаць час. Вынікае, што мы
жывём не толькі ад зарплаты да зарплаты - ад мёду да яблыкаў, ад яблыкаў да
арэхаў. Гэта надае жыццю нейкі смак, разумееце? Тут ужо не каляндар, а
гісторыя.
Прызвычаіўшыся ўсё купляць у
супермаркетах, можна забыцца, як гэта - быць удзячнымі за тое, што дала нам
зямля. Спасы вяртаюць да каранёў, да той простай ісціны, што мы - частка
чагосьці большага - гісторыі і культуры нашага народа, традыцый. Гэта мудрасць
і народная метэаралогія, назапашаныя за стагоддзі.
Спасы вучаць нас, што кожнае лета павінна
скончыцца. І гэта нармальна. Не трэба ўпадаць у дэпрэсію, што дні становяцца
карацейшымі. Трэба проста навучыцца атрымліваць асалоду ад кожнага этапу. Лета -
час росквіту, восень - час збору ўраджаю і ўнутранага спакою. Гэта як добрая
кніга: нельга ж увесь час чытаць толькі захапляльныя сюжэты. Часам варта
паглыбіцца і ў больш складаны, філасофскі змест.
На Яблычны Спас у храмах асвячаюць садавіну
Яшчэ думаецца, што тры Спасы - выдатная
сістэма псіхалагічнага трэнінгу. Мяркуйце самі.
Мядовы Спас вучыць смакаваць. Мы часта
праглынаем жыццё на хаду, нават не заўважаючы, што яно салодкае. А тут - мёд.
Ён патрабуе часу, ён цягучы, прымушае спыніцца. Выснова? У кожным дні, нават у
самым спякотным і стомным, ёсць кропля таго самага "мёду", яе толькі
трэба заўважыць.
Яблычны Спас вучыць дзяліцца. Можна
сказаць, гэта самы сацыяльны з усіх Спасаў. У гэты дзень быццам выходзім са
сваіх "ракавін". Калі прыносіш яблыкі калегам, суседзям ці пакідаеш
іх на стале ў агульным пакоі, ты нібыта кажаш: "Свет не такі ўжо і дрэнны,
давайце пачастуемся". Гэта пра тое, што твой "ураджай" (поспех,
радасць, добры настрой) памнажаецца толькі тады, калі ім дзелішся.
Арэхавы Спас вучыць сталасці і адказнасці.
Наперадзе халады, і трэба мець "запас трываласці" не толькі ў
выглядзе кансервацый, але найперш унутраных рэсурсаў. Гэта час, калі мы
падбіваем баланс: што зрабіў за лета? Ці дастаткова назапасіў цеплыні, каб
перажыць доўгія зімовыя вечары?
Меркаванне
Протаіерэй Максім Цыгель, настаяцель
прыхода храма Хрыста Збавіцеля ў Лідзе:
- Часта людзі пытаюцца ў мяне: "Айцец, што такое Спасы? Гэта народныя святы з асвячэннем садавіны? " Заўсёды кажу, што гэта не толькі народная традыцыя, гэта наша шчырая падзяка Творцу за тое, што Ён дае нам жыццё. Спас - гэта скарочанае "Спасіцель". Усе тры святы, якія мы адзначаем у жніўні, скіроўваюць наш позірк да Хрыста. Першы Спас - Мядовы. Мы прыносім у храм мёд, каб падзякаваць Богу за першы ўраджай. Але духоўна гэта напамін пра тое, наколькі салодкім і лагодным павінна быць наша жыццё ў веры. Як пчолы збіраюць нектар з кветак, так і мы павінны збіраць у свае сэрцы дабрыню, міласэрнасць і любоў да бліжняга. Гэта час пачатку Успенскага посту, калі мы вучымся ўстрыманню, каб ачысціць сваю душу перад Богам.
Протаіерэй Максім Цыгель
- Другі Спас - Яблычны (Праабражэнне Гасподняе). Гэта вяршыня жнівеньскіх святаў. На гары Фавор Хрыстос паказаў сваім вучням Боскую славу. Асвячаючы яблыкі, мы нібы кажам: "Госпадзе, як гэтыя плады паспелі пад сонцам, так і мая душа павінна перамяніцца пад Тваім святлом". Мы просім Бога асвяціць не толькі садавіну, але і ўсё наша жыццё, каб мы сталі лепшымі, святлейшымі, больш падобнымі да Яго. Трэці Спас у народзе называюць Арэхавым, альбо Хлебным. Многія цікавяцца, як ён звязаны з Успеннем Прасвятой Багародзіцы, якое праваслаўныя святкуюць напярэдадні, 28 жніўня. Успенне - свята перамогі над смерцю. У гэты дзень у храмах шмат кветак. Багародзіца адыходзіць да Свайго Сына, паказваючы нам шлях да вечнага жыцця. А Спас - зямны водгук гэтай падзеі. Мы ўдзячныя Богу за ўраджай, за хлеб, за плён працы нашых рук. Усё, што мы маем, - ад Бога. Дзелімся гэтым дабром з бліжнімі, бо сапраўдная вера заўсёды выяўляецца ў любові і клопаце пра іншых, - кажа настаяцель прыхода храма Хрыста Збавіцеля ў Лідзе.
Лета не памірае
Часта жнівень для нас як апошні дзень
перад экзаменам. Здаецца, нешта не паспеў: не з’ездзіў на мора, не прачытаў тую
самую кнігу, не змог уволю нацешыцца сонцам. Але Спасы ціха шэпчуць: "Супакойся,
усё ідзе па плане".
Прырода не спяшаецца, і нам не варта.
Жнівень не значыць, што лета памірае. Яно перараджаецца: ператвараецца з
яркага, шумнага і бесклапотнага дзіцяці ў мудрага, спакойнага дарослага, які
ведае цану працы і ўмее атрымліваць асалоду ад вынікаў сваіх намаганняў.
Урэшце, жыццё - не толькі бясконцы бег паміж Спасамі. Гэта ўменне быць
шчаслівым на кожным з гэтых прыпынкаў.
Жнівень не крычыць, як чэрвень, патрабуючы неадкладнага адпачынку, і не цісне, як ліпень. Ён ціха сядзіць побач, падносіць табе лыжку мёду, працягвае сакавіты яблык і кладзе ў далонь жменю арэхаў. Ён нібы кажа: "Глядзі, ты пражыў яшчэ адно лета. Ты стаў крыху старэйшым, мудрэйшым і, спадзяюся, больш шчаслівым".
Самы смачны яблык лета
І ведаеце, што самае цікавае? Мы часта шукаем шчасце ў нейкіх глабальных рэчах: у паездках на іншы канец свету, кар’ерных узлётах, дарагіх пакупках. А Спасы нагадваюць пра "маленькае шчасце". Пра тое, што смак мёду на вуснах - ужо свята. А водар яблычнага пірага з кухні - гэта і ёсць той самы ўтульны дом, пра які мы марым. Пра тое, што шчырая размова з блізкімі за кубкам кавы ці чаю - той самы ўраджай, які мы збіраем на працягу ўсяго жыцця. Таму не варта баяцца жнівеньскага "пакавання чамаданаў". Няма сэнсу спрабаваць ухапіць лета за хвост. Адпусціце яго з удзячнасцю.
Жнівеньскія Спасы - нашы духоўныя
нарыхтоўкі на зіму. Мы назапашваем у сабе святло, смак лета і цеплыню людзей,
якія былі побач. І калі ў лістападзе раптам стане сумна, успомнім жнівень.
Згадаем, як пахлі яблыкі, як цягнуўся мёд і як прыемна было існаваць у гэтым
свеце, не спяшаючыся нікуды.
Так што жывём жнівень на поўную. Ласуемся
мёдам, дзелімся яблыкамі, збіраем арэхі і, галоўнае, не забываем любіць сябе ў
кожным моманце нашага цудоўнага, крыху іранічнага жыцця.
Бо лета - не тры лісты квартальнага
календара. Гэта стан душы, які ствараем
самі. І пакуль у нас ёсць тры прыпынкі на шляху да восені, мы дакладна не
згубімся ў часе.

- размещаются материалы рекламно-информационного характера.